Een kijkje in de IJI-praktijk: force majeure bij niet-levering en het toepasselijke recht

21 april 2020

Een Nederlandse producent van medische apparatuur koopt van een Japanse producent halfproducten. De Japanse producent krijgt te maken met vergaande beperkende maatregelen van de Japanse overheid en kan hierdoor niet leveren aan de Nederlandse producent. Als gevolg daarvan loopt de Nederlandse producent veel schade op, o.a. door het niet kunnen voldoen aan verplichtingen jegens derde partijen. De Nederlandse producent wil o.a. weten in hoeverre de Japanse producent zich terecht kan beroepen op overmacht (force majeure).

 

Allereerst moet bezien worden wat contractueel tussen de Nederlandse en Japanse producent is afgesproken en of in het contract een overmachtsclausule staat opgenomen. In veel gevallen bevat een overmachtsclausule een lijst met situaties die als overmacht kunnen kwalificeren. Stel dat daarin de situatie staat opgenomen dat één van de partijen niet kan voldoen aan de verplichtingen wegens overheidsmaatregelen. Dan bestaat er een goede kans dat de situatie overmacht oplevert. Natuurlijk moet de nakoming wel echt onmogelijk zijn; een moeilijker of langere termijn van de nakoming zal vaak geen geslaagd beroep op de clausule opleveren.

 

Verder is het van belang te onderzoeken welk recht van toepassing is op het contract. Overmacht valt immers onder dit toepasselijk recht (en zal in de regel niet als voorrangsregel kwalificeren dat van toepassing is ongeacht het toepasselijke recht). Indien de casus valt onder het Weens Koopverdrag 1980 (WKV) en partijen hebben de toepassing van het verdrag niet uitgesloten, dan bepaalt het WKV voor een belangrijk stuk het toepasselijke materiële recht. Artikel 1 WKV regelt het toepassingsgebied en luidt als volgt:

 

‘1.  Dit Verdrag is van toepassing op koopovereenkomsten betreffende roerende zaken tussen partijen die in verschillende Staten gevestigd zijn:

          a.   wanneer die Staten Verdragsluitende Staten zijn; of

          b.   wanneer volgens de regels van internationaal privaatrecht het recht van een

                 Verdragsluitende Staat van toepassing is.

2.   Het feit dat de partijen hun vestigingen in verschillende Staten hebben, dient buiten beschouwing te worden gelaten wanneer zulks niet blijkt uit de overeenkomst, of uit transacties tussen dan wel uit informatie verstrekt door de partijen te eniger tijd vóór of bij het sluiten van de overeenkomst.

3.   Voor de toepasselijkheid van het Verdrag is zonder belang welke nationaliteit de partijen hebben, of zij kooplieden zijn en of de overeenkomst burgerrechtelijk dan wel handelsrechtelijk van aard is.’

 

Zowel Nederland als Japan zijn ‘Verdragsluitende staten’. Indien partijen in casu de toepassing van het verdrag niet hebben uitgesloten, of zelfs een rechtskeuze hebben gemaakt voor het recht van een Verdragsluitende staat zonder te bepalen dat het WKV is uitgesloten, dan is het WKV van toepassing. In dat geval is o.a. artikel 79 WKV interessant:

‘1.   Een partij is niet aansprakelijk voor een tekortkoming in de nakoming van een van haar verplichtingen, indien zij aantoont dat de tekortkoming werd veroorzaakt door een verhindering die buiten haar macht lag en dat van haar redelijkerwijs niet kon worden verwacht dat zij bij het sluiten van de overeenkomst met die verhindering rekening zou hebben gehouden of dat zij deze of de gevolgen ervan zou hebben vermeden of te boven zou zijn gekomen.

2.   Indien de tekortkoming van de partij te wijten is aan een tekortkoming van een derde die door haar is belast met de uitvoering van de gehele overeenkomst of een gedeelte hiervan, wordt die partij slechts van haar aansprakelijkheid bevrijd, indien:

        a.  zij krachtens het vorige lid hiervan wordt bevrijd; en

        b.  de derde bevrijd zou zijn, indien het bepaalde in dat lid op hem van toepassing zou zijn.

3.  De in dit artikel bedoelde bevrijding geldt voor het tijdvak gedurende hetwelk de verhindering bestaat.

4.  De partij die tekort schiet in de nakoming van haar verplichtingen, dient de andere partij in kennis te stellen van de verhindering en van de gevolgen hiervan voor haar vermogen om na te komen. Indien de kennisgeving niet door de andere partij wordt ontvangen binnen een redelijke termijn nadat de partij die tekortschiet met de verhindering bekend was of had behoren te zijn, is deze laatste aansprakelijk voor de uit het niet-ontvangen van de desbetreffende kennisgeving voortvloeiende schade.

5.  Niets in dit artikel verhindert partijen krachtens dit Verdrag enig ander recht dan dat op schadevergoeding, uit te oefenen.’

 

In het algemeen geldt dat een beroep op overmacht onder het WKV niet snel wordt aangenomen, maar dat bijv. niet-levering als gevolg van beperkende overheidsmaatregelen een dergelijk beroep onder omstandigheden wel zeker kunnen laten slagen.

Indien partijen het WKV hebben uitgesloten, moet aan de hand van de Rome I-Verordening bekeken worden welk recht van toepassing is. Indien een rechtskeuze is gemaakt voor een niet WKV staat, is dit recht van toepassing op grond van artikel 3 Rome I (op een rechtskeuze voor een WKV staat zonder gelijktijdige uitsluiting van het WKV is het WKV van toepassing, zie hierboven). Bij gebrek aan een rechtskeuze, bepaalt artikel 4 lid 1 sub a Rome I dat het recht van de gewone verblijfplaats van de verkoper van toepassing is. Volgens artikel 19 lid 1 Rome I is de gewone verblijfplaats van vennootschappen/verenigingen/ rechtspersonen de plaats van het hoofdbestuur. Indien dat voor de Japanse producent in Japan ligt, dan is het Japans recht van toepassing op de casus. In dat geval zal het Japanse recht de rechtspositie van de Nederlandse producent dus in belangrijke mate beïnvloeden. Zie hier gelijk het belang van het maken van een rechtskeuze (wellicht onder gelijktijdige uitsluiting van het minder rechtszekere WKV).

 

NB indien wordt geprocedeerd in Japan, worden daar de eigen conflictregels gevolgd en niet die van Rome I. Dit kan een ander verwijzingsresultaat opleveren.

 

Het IJI heeft door de jaren heen een uitgebreide database opgebouwd t.a.v. toepasselijke vreemde rechtstelsels (inclusief het WKV). Dit stelt ons in staat snel en kostenefficiënt in adviezen te kunnen voorzien. Bel ons gerust voor een vrijblijvend consult: 06-13160332 of email naar: info@iji.nl.